Yardimlasmak ile catismak da illa biri ya da digeri turunden bir secenek degil ki. [*]

Hani, bir Arap atasosunun varligindan bahsedilir: {mealen} “Ben ve cocuklarim kardeslerime karsi. Ben, cocuklarim, kardeslerim ve babam amcalarima karsi. Ben, cocuklarim, kardeslerim, babam ve amcalarim kabilenin geri kalanina karsi. Ben, cocuklarim, kardeslerim, babam, amcalarim ve kabilenin geri kalani diger kabilelere karsi”..

Burada ittifaklar/yardimlasmalar ve cephelesmeler/catismalar bence hayli iyi anlatilir; ve biri bir digerini yoksaymaz.

O yuzden, ne Darwin’e atfedilen acimasizlik, Kropotkin’e dile getirtilen hamiyyet bence resmi tam ve yeteri kadar iyi tarif ediyor.

Kelime meselesine gelecek ve bir deneme de ben yapacak olursam, “Personal neuroses” terimini “kisilerin aradabir raydan cikmalari” ya da “bireysel dellenmeler” filan gibi tercume etmegi denerdim.

“Myth” yerine “hurafe” bence de daha isabetli. ‘Efsane’de de gercek-disilik var, ama ayni zamanda da yazarin yuceltme cabasi oldugu imasini iceriyor. Bence yazar boyle bir yuceletme pesinde degil. Dolayisi ile, bilimeyen icerikli olgularin negatifi icin kullandigimiz ‘hurafe’ bence daha iyi oturuyor.

“to be prone to delusions” karsiligi olarak da “yanilsanmaga acik olmak” veya “aldanmaga meyilli olmak”, “aldanmaga yatkin olmak” filan onerebilirim.

“Kanmak” kelimesi, evet, bence pek oturmuyor; cunku “tatmin olmak” {su icip kanmak; kana kana su icmek vb} anlamlarini da iceriyor. “Kandirilmak” olabilirdi –yani, “tatmin ettirilmek” ya da “mutmain kilinmak” vb anlaminda.

Ama, nedense, “kisisel kandirilmalar” vb bana cok farkli cagrisimlar yapiyor –ama, bunlarin hic birisi metinde anlatilanlari karsilamiyor.

[* Utopya'nin bana sicak gelmeyen tarafi da biraz bu: Madalyonun tek yuzunu, o mukemmel yuzunu dikkate almak bana fazlasiyla akademik geliyor.]

Ama ikinci hususta, evet, haklısınız Bülent Bey.

Nukleer cagdaki tehlikeye elbette Avlich vurgu yapiyor ama Kropotkin’in gormedigi seyler arasinda saydigi icin sanki baksa gorebilecekmis gibi oluyor. ‘Seemed unaware’in kapsami icine giriyor o nukleer ornek, oradaki ’so that’ Kropotkin’i ayirmiyor.

Utopos’a yeterince üvey evlat muamelesi yapmış olmam yetmiyormuş gibi, bu tutumumu -istemeden, koşulların zorlamasıyla- sürdürüyorum, görüldüğü üzere. Geldiğiniz ve ilgilendiğiniz için teşekkür, cevabım geciktiği için de özür dilerim.

1. Aslında çevirmen “görünüyorlardı” diyerek maddi hata yapmış, “görünüyordu” diyeceğine.

2. “İnsanların” diye başlarsak cümleye, bir önceki cümleyi de çevirmen öyle başlattığı için hoş olmazdı. Bu teknik itirazımın ötesinde, ilgili cümlede “kadın olsun, erkek olsun, bütün insanlar” gibi bir arkaplan vurgu olduğu kanısındayım ve öyle olunca da çevirmenin “kadın-erkek bütün insanların” şeklindeki çevirisinin kaynak-dildeki ifadeye içeriksel olarak uygun düştüğünü sanıyorum.

3. “Nevroz” konusuna girdik mi çıkamayız gibime geliyor. Freud’dan Lacan’a dolanır dururuz. Çerçevesini güzel çizmişsiniz Bülent Bey, ama yine de “sakatlık” tam karşılamıyor gibi, ne dersiniz? Fatih Bey’in “kişilik bozuklukları” ifadesi de öyle sanki. “Nevroz” olarak bırakmak daha iyi gibi geliyor bana.

4. “Efsane” (: çevirmen) ve “hezeyan”dan (: Fatih Bey) ziyade “hurafe” (: Bülent Bey) doğru geliyor burada bana. Kropotkin’in yalnızca dini kastettiğini düşünmemekle birlikte, “toplumsal hurafeler” deyişinizi doğru buluyorum kendimce.

5. Her ne kadar “kan-dır-ıl-mak”tan yola çıkarak “kan-mak”a varırsak da (ya da tersi), kanmak kandırılmaktan öte, öznesiz de anlam ifade eder. Yani -dipnotunuzda belirttiğinizin aksine- ille de bir başkasının (kandırıcının) DOĞRUDAN etkisini ima etmek zorunda değildir. Dolayısıyla “kanmaya” şeklindeki ifadenizi isabetli buluyorum Bülent Bey. Burada Fatih Bey’in “yanlış fikirler[e meyilli olmak]” ifadesi de öznesiz algılayabileceğimiz “kanmak”a tekabül edebilir.

6. Ben mi yanlış algılıyorum/okuyorum; İngilizcesinde de Türkçesinde de, nükleer çağdaki tehlike vurgusu Paul Avrich’e ait değil mi?

7. Keşke Muzmin Bey hayal ve ütopya karşıtlığına bir anlığına ket vurabilseydi de bu mekana gelseydi ve bir de o söyleseydi fikrini, ne iyi olurdu…

Soyle:

Insanlarin[1] sahsi sakatliklariyla[2] ve toplumsal hurafelerle[3] akil-disi davranislara itildiklerinin, hep kanmaya[4] ve kendilerine zarar verme durtulerine meyyal olduklarinin ve bu nedenlerle, simdi, atom caginda[5], nesillerinin tukenmesi tehlikesiyle karsilastiklarinin hic farkinda degil gibiydi.

[1] “Men and women” buyuk ihtimalle adam ’sol’dan bakip sirf ‘men’ derse feministleri kizdirim diye korkan bir tip oldugu icin oyle denmis. People da diyebildirdi ama ‘men’ demek daha bir ‘ademoglu’ gibi, daha okkali, belki biraz daha (okuyucuya) sahsi. Bunu ‘insanlar’ ile karsilayabiliriz Turkce’de, yani adam/kadin demek lazim degil. Metin bey?

[2] “Personal neuroses” bu demek de degil tam aslinda. Kafa karisikliginin sagliksizligin ustune binmis hali. Sagliksiz dusunce mekanizmasi kafa karisikligini yiyor, bir sacma sapanlik sistematigi tukuruyor. Sakat is ama ismi sakatlik degil hepimizde var oldugunu varsayiyor cunku.

[3] “Social myth” ile buyuk ihtimalle dini kastediyor ama ‘din’ demek istemiyor. Ben de oyle yaptim, ‘toplumsal hurafe’ diye birsey icad ettim cunku personal/social vurgusunu yakalamak istedim.

[4] Deluded nasil denir bilmiyorum. Kanmak bir kandiricinin varligini da ima ediyor, deluded oyle degil. Lugate bakmak gunah oldugu icin, imtina ettim tabii.

[5] Kropotkin nukleer cagi gormus gibi oldu simdi. Ingilizcesi oyle degil gibi gozukuyor ama o da oyle bence. Turkcesi daha acik oldugu icin goze batiyor.

nasil?

Bir de ben deneyeyim… Azzzz sonra

“Kadın-erkek bütün insanların kişisel nevrozlar ve toplumsal efsanelerle akıldışı hareketlere sürüklendiklerinin, kandırılmaya ve kendi kendilerini yok etme dürtülerine her zaman açık olduklarının (öyle ki şu anda, nükleer çağda, sonunda yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadırlar) bazen farkında değil gibi görünüyorlardı.”